Batıgöz Sağlık Grubu Göz Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Uğur Ünsal, otizmli çocuklarda göz sağlığının ihmal edilmemesi gerektiğini belirterek, erken dönemde yapılacak kapsamlı değerlendirmelerin çocuğun gelişim sürecine doğrudan katkı sağlayabileceğini ifade ediyor.
Göz Teması Kurmamak Her Zaman Tek Bir Nedene Bağlı Değildir
Otizmli çocuklarda göz teması kuramama, sosyal iletişimdeki farklılıkların bir parçası olarak kabul edilir. Ancak bu durumun tek başına nörogelişimsel bir özellik olarak değerlendirilmesi, bazı göz hastalıklarının öngörülememesine neden olabilir.
Doç. Dr. Uğur Ünsal:
“Göz teması kurmayan bir çocukta yalnızca otizmle ilişkili bir durum var demek yeterli değildir. Görme keskinliğinde azalma, odaklanma problemleri veya göz kaslarıyla ilgili sorunlar da bu davranışı etkileyebilir. Bu nedenle mutlaka detaylı bir göz muayenesi yapılmalıdır.”
Otizmli Çocuklarda Görme Problemleri Daha Sık Eşlik Edebilir
Bilimsel çalışmalar, otizm spektrumundaki çocuklarda bazı göz hastalıklarının daha yüksek oranda görülebildiğini göstermektedir. Bu durum, çocuğun çevreyi algılama biçimini ve sosyal etkileşim kurma sürecini doğrudan etkileyebilir.
Doç. Dr. Uğur Ünsal:
“Otizmli çocuklarda en sık karşılaştığımız göz problemleri arasında şaşılık, miyopi, hipermetropi, astigmatizma ve göz tembelliği yer alır. Bunun yanı sıra bazı çocuklarda göz hareketlerini kontrol etmede zorluk veya görsel algı farklılıkları da gözlemlenebilir.”
Bu tür sorunların erken dönemde fark edilmemesi durumunda:
- Görsel gelişim gerileyebilir.
- Öğrenme süreçleri etkilenebilir.
- Sosyal iletişim daha da zorlaşabilir.
Görsel Algı Farklılıkları Davranışlara Yansıyabilir
Otizmli çocuklarda yalnızca göz hastalıkları değil, görsel bilgiyi işleme biçimi de farklı olabilir. Bu durum, çocuğun çevreyle kurduğu ilişkiyi doğrudan etkiler.
Doç. Dr. Uğur Ünsal:
“Bazı otizmli çocuklar parlak ışıklardan rahatsız olabilir, hareketli nesnelere odaklanmakta zorlanabilir ya da detaylara aşırı hassasiyet gösterebilir. Bu da göz teması kurmaktan kaçınmalarına neden olabilir.”
Bu nedenle göz teması kuramama davranışı:
- Duyusal hassasiyet,
- Görme problemi,
- Görsel işlemleme farklılığı
gibi birden fazla faktörün birleşimiyle ortaya çıkabilir.
Muayene Süreci Çocuğun İhtiyaçlarına Göre Planlanmalıdır
Otizmli çocuklarda göz muayenesi, standart bir değerlendirmeden farklı olarak daha özel bir yaklaşım gerektirir. Çocuğun duyusal hassasiyetleri, iletişim şekli ve dikkat süresi dikkate alınmalıdır.
Doç. Dr. Uğur Ünsal:
“Muayene sırasında çocuğun kendini güvende hissetmesi çok önemlidir. Daha kısa süreli, aşamalı ve gerekirse oyunlaştırılmış bir yaklaşım tercih edilebilir. Amaç, çocuğu zorlamadan sağlıklı bir değerlendirme yapabilmektir.”
Bu süreçte:
- Ortamın sade ve sakin olması,
- Ani ışık ve seslerden kaçınılması,
- Ailenin sürece dahil edilmesi
muayenenin başarısını artırabilir.
Erken Tanı, Gelişim Sürecini Doğrudan Etkileyebilir
Görme problemleri erken dönemde fark edilmediğinde, çocuğun bilişsel ve sosyal gelişimi üzerinde uzun vadeli etkiler oluşturabilir. Özellikle okul öncesi dönemde yapılan göz kontrolleri önemli.
Doç. Dr. Uğur Ünsal:
“Görme, çocukların öğrenme sürecinin temel bileşenlerinden biridir. Görme ile ilgili sorunların erken tespit edilmesi, çocuğun hem akademik hem de sosyal gelişimini destekleyebilir.”
Ailelerin Dikkat Etmesi Gereken Belirtiler
Otizmli çocuklarda bazı davranışlar göz sağlığıyla ilgili ipuçları verebilir. Ailelerin bu belirtileri göz ardı etmemesi gerekir:
- Göz teması kurmaktan kaçınma
- Nesnelere çok yakından bakma
- Gözleri kısarak bakma
- Göz kayması fark edilmesi
- Işığa karşı aşırı hassasiyet
- Odaklanma ve takip güçlüğü
Bu belirtiler her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmeyebilir; ancak mutlaka bir göz hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
“Otizmli çocuklarda göz teması eksikliği yalnızca davranışsal bir özellik olarak değerlendirilmemelidir. Göz sağlığı ile ilgili olası sorunların erken dönemde tespit edilmesi, çocukların çevreyle kurduğu ilişkiyi ve gelişim sürecini olumlu yönde etkileyebilir. Bu nedenle düzenli göz muayeneleri ihmal edilmemelidir.”
- Doç. Dr. Uğur Ünsal